Κυριακή, 6 Φεβρουαρίου 2011

ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ ΑΝΑΚΡΙΤΙΚΗΣ_2_ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΒΑΣΕΙΣ ΑΝΑΚΡΙΤΙΚΗΣ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΒΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΝΑΚΡΙΤΙΚΗΣ
Προστασία ανθρωπίνων δικαιωμάτων κατά τη διάρκεια της ανάκρισης
Η Ανακριτική δεν μπορεί να υπάρξει και να αναπτυχθεί παρά σε δημοκρατικό πολίτευμα – σε ολοκληρωτικό καθεστώς μεταβάλλεται σε επιστήμη της βίας + αυθαιρεσίας.
Σύμφωνα με τη Νέα Κοινωνική Άμυνα (: Marc Ancel) η ατομική πρόληψη και κοινωνική επανένταξη του εγκληματία δεν μπορούν να επιτευχθούν χωρίς την επίδραση ενός ανθρωπιστικού πνεύματος που διαπνέει το σύγχρονο Ποινικό Δίκαιο επιδιώκοντας να διαφυλάξει τα δικαιώματα του κατηγορουμένου και οι ουσιώδεις εγγυήσεις που απορρέουν από τις αρχές της νομιμότητας και κανονικότητας της ποινικής δίκης. Η Κοινωνική Άμυνα ξεκινά από την προστασία του ατόμου και ταυτόχρονα την ύψιστη αξία της ανθρώπινης ύπαρξης. Η κοινωνία δεν υπάρχει παρά μόνο από τον άνθρωπο και για τον άνθρωπο + δεν βρίσκει τη δικαίωση παρά μόνο όταν εξασφαλίζει την πλήρη άνθιση του ανθρωπίνου όντος. Συνεπώς δεν αναγνωρίζει στο Κράτος απόλυτες εξουσίες – στηρίζεται στον «κοινωνικό ατομικισμό». Η αναγνώριση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου δεσπόζει στο σύστημα αυτό. Με το πνεύμα αυτό η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων κατά την διάρκεια της Ανάκρισης διακρίνεται σε 3 επίπεδα: στο ευρύτερο επίπεδο (που καλύπτεται από κείμενα των Ηνωμένων Εθνών), στο ευρωπαϊκό επίπεδο (κείμενα Συμβουλίου Ευρώπης και Ευρωπαϊκής Ένωσης) και στο εθνικό επίπεδο.

·        Διεθνής προστασία των δικαιωμάτων του κατηγορουμένου

Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων  του Ανθρώπου (1948)
[ωστόσο δεν περιλαμβάνει μηχανισμό προστασίας κατά των παραβιάσεων της]

·        Προστασία των δικαιωμάτων του κατηγορουμένου στον ευρωπαϊκό χώρο
Συμβούλιο της Ευρώπης 1949 [άρθ.3 Καταστατικού: κάθε άτομο που βρίσκεται στη δικαιοδοσία του Συμβουλίου να απολαμβάνει δικαιώματα του ανθρώπου και θεμελιώδεις ελευθερίες]
ΕΣΔΑ: άρθ.3 απαγόρευση βασανιστηρίων, άρθ.5 δικαίωμα στην ελευθερία και ασφάλεια, άρθ.6 δίκαιη δίκη, τεκμήριο αθωότητας κλπ. και Πρόσθετα Πρωτόκολλα (αριθμ.4 σχετικά με ελεύθερη κίνηση και αριθμ.7 δικαίωμα σε άσκηση ένδικων μέσων + ne bis in idem. Η Ελλάδα είχε διατυπώσει επιφύλαξη ότι δεν θίγεται το άρθ.489ΚΠΔ, το οποίο θέτοντας υψηλά όρια ποινών αποκλείει την άσκηση έφεσης από τον κατηγορούμενο στην πλειονότητα των περιπτώσεων).
ΔΕΚ (ολοένα και μεγαλύτερη επέκταση του κοινοτικού στο χώρο του ποινικού δικαίου) νομολογία για προστασία θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Διακήρυξη θεμελιωδών δικαιωμάτων και ελευθεριών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου του 1989.
Χάρτης θεμελιωδών δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής ένωσης (Διακήρυξη της Νίκαιας 2000).
·        Προστασία των δικαιωμάτων του κατηγορουμένου στο ελληνικό ποινικό δικονομικό σύστημα
Μεταξύ των βασικών αρχών: in dubio pro libertate ή in dubio pro reo

Nemo judex sine actore
Nulla poena sine processu
Ne bis in idem
Τα δικαιώματα του κατηγορουμένου προστατεύονται από:
1) Σύνταγμα 1975/1986/2001 (διατάξεις που ρυθμίζουν την άσκηση της δικαστικής λειτουργίας άρθ.87-100), αλλά και άρθ.5 (ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικής ζωής + προστασία ζωής, τιμής, ελευθερίας), άρθ.5 Α (πληροφόρηση), άρθ.6 (σύλληψη/φυλάκιση μόνο μετά από αιτιολογημένο δικαστικό ένταλμα), άρθ.7παρ.1 (νομιμότητα ποινών), άρθ.7 παρ.2 (απαγόρευση βασανιστηρίων), άρθ.8 (φυσικός δικαστής), άρθ.9 (άσυλο κατοικίας), άρθ.9 Α (προσωπικά δεδομένα). Άρθ.19 παρ.1 (απόρρητο επικοινωνίας), άρθ.19 παρ.3 (απαγόρευση χρήσης αποδεικτικών μέσων κατά παράβαση του άρθρου αυτού και άρθ.9 και 9 Α), άρθ.20 (παροχή έννομης προστασίας), άρθ.25 παρ.1 (δικαιώματα του ανθρώπου υπό την εγγύηση του Κράτους), άρθ.25 παρ.3 (απαγόρευση καταχρηστικής άσκησης δικαιώματος).
2) Διεθνή κείμενα: Βάσει άρθ.28 παρ.1 Συντ. όλες οι διατάξεις των διεθνών κειμένων από την κύρωσή τους με αυξημένη τυπική ισχύ.
3) ΚΠΔ: ιδιαίτερο κεφάλαιο για τα δικαιώματα του κατηγορουμένου (άρθ.96-108): διορισμός και επικοινωνία συνηγόρου,  δικαίωμα κατηγορουμένου σε ερωτήσεις και παρατηρήσεις (99), να λαμβάνει γνώση ή αντίγραφα εγγράφων ανάκρισης (101), δικαίωμα σιγής (273 παρ.2), δικαίωμα να αξιοποιήσει την ανάλυση DNA προς υπεράσπισή του (200 A), κλπ.
Αν ο κατηγορούμενος ζητήσει να ασκήσει δικαίωμα που του παρέχεται ρητά από τον νόμο και το δικαστήριο αρνηθεί να απαντήσει στο αίτημα του => σχετική ακυρότητα (άρθ.170ΚΠΔ). Αν δεν τηρηθούν οι διατάξεις που καθορίζουν την εμφάνιση, εκπροσώπηση, υπεράσπιση και άσκηση δικαιωμάτων που του παρέχονται από τον νόμο =>  απόλυτη ακυρότητα (άρθ.171ΚΠΔ) και αποτελεί λόγο αναίρεσης της απόφασης (άρθ.510),  βλ. και άρθ.19 παρ.3 Συντ. (2001).